Skip navigation

Mae mwy a mwy o bobl yn osgoi bwyta rhai bwydydd, a hynny am nifer o wahanol resymau.

Mae’n bosibl y bydd gofyn i fusnesau bwyd sy’n paratoi bwyd a’i werthu i’r cyhoedd ateb cwestiynau gan eu cwsmeriaid ynghylch:

  • y cynhwysion yn y bwyd sydd ar werth
  • y posibilrwydd bod bwyd wedi’i halogi gan brydau neu gynhyrchion eraill wrth ei baratoi a’i weini

Rhesymau dros osgoi rhai bwydydd

  • Mae ganddynt alergedd neu anoddefiad i gynhwysyn neu fwyd penodol
  • Maent am wneud dewisiadau bwyd iachach
  • Oherwydd eu hiechyd (er enghraifft, efallai eu bod yn dioddef o ddiabetes, colesterol uchel a/neu bwysedd gwaed uchel)
  • Rhesymau crefyddol (er enghraifft efallai eu bod am gydymffurfio â rheolau deiet crefyddol megis Kosher, Halal, Hindw neu Sikh llysieuol)
  • Rhesymau moesol neu foesegol (er enghraifft, efallai bod yn well ganddynt gynhyrchion Masnach deg, organig, llysieuol neu figan)
  • Dewis personol

Sensitifrwydd bwyd

Mae gan rai pobl sensitifrwydd bwyd atgynyrchadwy fel anoddefiad bwyd, alergedd bwyd neu glefyd seliag.

Clefyd seliag

Nid yw clefyd seliag yn fath o alergedd. Mae’n glefyd awto-imíwn, sy’n golygu fod y corff yn cynhyrchu gwrthgorffynnau sy’n ymosod ar ei meinweoedd ei hun. I bobl sy’n dioddef o glefyd seliag, caiff yr adwaith hwn ei achosi gan glwten, sef protein sydd i’w gael mewn gwenith, rhyg a haidd. Mae rhai pobl sy’n dioddef o glefyd seliag hefyd yn adweithio i geirch. Mae symptomau clefyd seliag yn gallu amrywio o ran pa mor ddifrifol ydynt a gallant gynnwys: stumog yn chwyddo, dolur rhydd, teimlo’n gyfoglyd, gwynt, blinder, rhwymedd, anemia, wlserau’r geg, cur pen, colli pwysau, colli gwallt, problemau croen, diffyg tyfiant, iselder, anffrwythlondeb, colli babi sawl gwaith a phoen yn y cymalau/esgyrn.

Mae’n bosibl drysu rhai symptomau â syndrom coluddyn llidus (IBS) neu anoddefiad i wenith, tra bo symptomau eraill yn gysylltiedig â straen neu fynd yn hŷn. O ganlyniad, gallai gymryd peth amser cyn i rywun sy’n dioddef fynd i geisio diagnosis cywir, neu cyn iddynt gael diagnosis cywir. Ar ôl cael diagnosis a dechrau deiet ‘heb glwten’, mae’r symptomau hyn fel arfer yn diflannu.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael drwy www.coeliac.org.uk (Saesneg yn unig).

Anoddefiad bwyd

  • Mae anoddefiad bwyd yn fwy cyffredin nag alergedd bwyd a gallai effeithio ar hyd at un o bob pump.
  • Nid yw’n gysylltiedig â’r un rhan o’r system imiwnedd ag alergedd bwyd.
  • Mae’r un symptomau yn datblygu ar ôl bwyta bwydydd penodol.
  • Mae symptomau fel arfer yn cynnwys poen yn y bibell gastroberfeddol.

Anoddefiad i lactos

  • Mae lactos i’w gael mewn llaeth a chynhyrchion llaeth eraill.
  • Mae anoddefiad i lactos yn gyffredin iawn ymhlith pobl o gefndiroedd Tsieinïaidd ac Affricanaidd-Caribïaidd.

Alergeddau bwyd

Mae’n rhaid i rai pobl osgoi bwydydd penodol am eu bod ag alergedd iddynt.

  • Mae alergeddau bwyd yn gysylltiedig â gwrthgorffynnau penodol, yn bennaf Imiwnoglobin E (IgE), yn y system imiwnedd. Mae’r corff yn cynhyrchu gwrthgorffyn ar gyfer yr holl fwydydd gwahanol yr ydym yn eu bwyta.
  • Mae gwrthgorffynnau imiwnoglobin E wedi’u dylunio i adnabod ac ymosod ar sylweddau sy’n achosi afiechydon, megis pathogenau a llyngyr parasitig.
  • Mae gan bobl sydd ag alergedd (pobl atopig) systemau imiwnedd sy’n gweithio i drin proteinau cyffredin o fwyd a phethau eraill fel petaent yn fygythiad (er enghraifft cathod, cŵn, ceffylau, pigiadau gan bryfed, paill ac ati).
  • Mae dau gam i adwaith IgE. I ddechrau, ceir teimlad lle mae’r corff yn adnabod sylwedd penodol i fod yn niweidiol ond nid oes unrhyw symptomau. Mae symptomau yn datblygu yn ystod yr ail gam.

Symptomau alergeddau bwyd

Gall symptomau, gan amrywio o symptomau mân i rai cymedrol, gynnwys:

  • gwddf neu wefusau yn chwyddo
  • trafferth llyncu neu siarad
  • peswch, y frest yn gwichian a bod yn fyr o anadl
  • y galon yn curo’n gyflymach neu’n arafach
  • brech ar y croen a/neu groen yn cosi
  • crampiau yn yr abdomen, stumog yn chwyddo, dolur rhydd, teimlo’n gyfoglyd a chwydu
  • llygaid yn ddolurus, yn goch a/neu yn cosi
  • trwyn yn rhedeg neu wedi cau (blocked)
  • gwddf a thafod yn sych ac yn cosi

Os yw’r symptomau hyn yn datblygu, gallai symptomau difrifol gynnwys:

  • trafferthion anadlu gan gynnwys symptomau asthma
  • teimlo’n wan heb rybudd (pwysedd gwaed yn gostwng)
  • teimlad bod rhywbeth ofnadwy ar fin digwydd
  • llewygu
  • bod yn anymwybodol

Os yw’r symptomau yn ddigon difrifol, gall alergedd bwyd arwain at farwolaeth.

I gael rhagor o wybodaeth am symptomau alergedd bwyd, ewch i’r adran ‘Yn y corff’.