Skip navigation

Systemau rheoli alergenau

Dylid monitro ac adolygu systemau rheoli alergenau er mwyn sicrhau eu bod yn gweithio'n iawn. Y ffordd fwyaf effeithiol o wneud hyn yw cynnal archwiliad neu 'gwiriad iechyd' o'r system. Yn ogystal â gwiriadau rheolaidd o weithdrefnau gweithgynhyrchu, gall 'gwiriad iechyd' cynhwysfawr ddod o hyd i unrhyw wendidau yn y system ac yna gellir cymryd unrhyw gamau i wella'r gwendidau hyn. Un o brif fanteision archwilio'r system yw darparu tystiolaeth o ddiwydrwydd dyladwy (due diligence) o ran rheoli alergenau.

Dylai'r 'gwiriad iechyd' fynd i'r afael â'r canlynol, o leiaf:

  • adolygu a gwirio'r systemau dadansoddi a rheoli peryglon
  • manylebau cynhyrchion a chynhwysion
  • gweithdrefnau gweithredu
  • gweithdrefnau glanhau
  • cofnod o hyfforddiant ‒ dangos cymhwysedd
  • dadansoddiad o gwynion cwsmeriaid
  • arferion gweithgynhyrchu effeithiol

Adolygu a gwirio'r systemau dadansoddi a rheoli peryglon

Dylid rhoi gweithdrefnau dilysu a gwirio ar waith i gadarnhau bod y system rheoli peryglon yn gweithio'n iawn. Gall hyn olygu archwilio gweithdrefnau rheoli ac unrhyw brofion, profion sampl ar hap a dadansoddiadau. Dylid adolygu'r system rheoli peryglon yn rheolaidd ac ar ôl unrhyw newidiadau yn y broses neu'r safle gweithgynhyrchu i gadarnhau bod yr holl bwyntiau rheoli critigol dan reolaeth. Ar ôl cwblhau'r asesiad o beryglon, dylai gweithgynhyrchwyr bennu p'un a oes angen datganiadau i gynghori defnyddwyr ar alergenau.

Manylebau cynhyrchion a chynhwysion

Dylai gweithgynhyrchwyr fod yn ymwybodol o bresenoldeb y prif alergenau yn eu holl ddeunyddiau crai, yn arbennig y posibilrwydd bod y deunyddiau wedi'u croeshalogi wrth weithgynhyrchu neu drin y deunyddiau ar safleoedd y cwmni sy'n darparu'r deunydd crai, yn ogystal ag yn gynharach yn y gadwyn fwyd yn ystod cynaeafu a chludo. Gellir gwneud hyn drwy gynnal archwiliadau neu drwy ddefnyddio gwybodaeth a ddarperir gan gyflenwyr.

Dylai gweithgynhyrchwyr sicrhau eu bod yn defnyddio disgrifiadau clir wrth archebu deunyddiau a'u bod yn gofyn y cwestiynau priodol i'w cyflenwyr. Dylai cyflenwyr deunydd crai (a'u hasiantau) fod yn ymwybodol o'r peryglon a achosir gan fwydydd wedi'u halogi ag alergenau a chydymffurfio â manyleb brynu y gweithgynhyrchwr. Fodd bynnag, dim ond ar gynhyrchion megis sbeisys a grawn y dylai cyflenwyr deunydd crai ddefnyddio datganiadau i rybuddio am alergenau, yn seiliedig ar asesiad risg o'r perygl o groeshalogi. Bydd gwaith gwyddonol sydd eisoes ar waith i sefydlu terfynau alergen ystyrlon a datblygu methodoleg profi briodol yn helpu i wneud asesiadau o'r fath.

Dylid disgrifio cynhwysion yn llawn ar unrhyw fanyleb. Er enghraifft, dylid osgoi defnyddio termau generig megis olewau a brasterau 'llysiau' a defnyddio termau mwy penodol megis olew ŷd neu olew hadau rêp, yn arbennig mewn perthynas â'r alergenau hynny a restrir yn Rheoliad Gwybodaeth am Fwyd i Ddefnyddwyr (UE) Rhif 1169/2011.

Gweithdrefnau glanhau

Gall symiau bach iawn o rai alergenau, megis cnau, achosi adwaith, gan gynnwys sioc anaffylactig, sy'n gallu lladd. Felly, dylid defnyddio mesurau glanhau trylwyr ac effeithiol i leihau'r risg o groeshalogi alergenau.

Efallai nad yw prosesau glanhau sy'n addas at ddibenion hylendid yn ddigonol ar gyfer cael gwared ar rai alergenau ac felly dylid asesu pa mor addas ydynt at y dibenion hynny (er enghraifft drwy brofion gweddillion neu brofion swab amgylcheddol). Efallai bod angen datgysylltu offer penodol a'u glanhau â llaw i sicrhau nad oes unrhyw weddillion alergenaidd yn y mannau hynny sy'n anodd eu cyrraedd. Mae rhai mathau o fwydydd (powdrau er enghraifft) yn gallu achosi problemau glanhau sylweddol a dylid dilyn unrhyw ganllawiau perthnasol a ddatblygir ar gyfer y diwydiant wrth eu trin. Dylai gweithdrefnau digonol fod ar waith ar gyfer glanhau peiriannau cynhyrchu a phecynnu. Lle nad yw'n bosibl glanhau yn ddigonol, dylid asesu'r risg o groeshalogi alergenau a darparu cyngor ar labeli os yw'n briodol.

Mae angen gofalu nad yw'r broses o lanhau un llinell gynhyrchu yn halogi llinell arall (glanhau gydag aer cywasgedig er enghraifft), neu unrhyw fan sydd eisoes wedi'i lanhau. Byddai’n syniad da, er enghraifft, i lanhau mannau cymysgu sych o'r top i'r gwaelod.

Dylid glanhau unrhyw sylweddau sy'n gollwng yn ystod y broses o storio, cynhyrchu neu gludo yn y fan a'r lle er mwyn sicrhau nad ydych chi’n croeshalogi alergenau. Lle bo hyn wedi digwydd, dylid labelu'r deunydd halogedig a'i symud oddi wrth y cynhwysion sydd heb eu halogi ac unrhyw waith sy'n mynd rhagddo.

Dylid rhoi ystyriaeth i weithgareddau cynnal â chadw megis y defnydd o dŵls un pwrpas neu weithdrefnau glanhau digonol pan nad yw tŵls yn cael eu defnyddio at un diben yn unig.

Lle bo cydymffurfio â system lanhau yn rhan o system wahanu, dylid ei dilysu i asesu a yw'n 'addas i'w diben' a dylid monitro cydymffurfiaeth â hi.

Bydd buddsoddi mewn datblygu a dilyn systemau glanhau addas yn lleihau unrhyw berygl o groeshalogi ac o ganlyniad, bydd llai o gynhyrchion yn cael eu galw'n ôl.

Cofnod o hyfforddiant

Dylai gweithgynhyrchwyr sicrhau bod eu staff yn derbyn hyfforddiant perthnasol, a hynny mewn modd strwythuredig ac yn barhaus, er mwyn sicrhau eu bod yn parhau i fod yn ymwybodol o alergenau bwyd a'u heffeithiau (gweler staff). Dylai hyfforddiant o'r fath esbonio'r ffeithiau yn ogystal â thynnu sylw at egwyddorion gweithgynhyrchu effeithiol a systemau diogelwch bwyd effeithiol. Dylai gweithgynhyrchwyr gadw tystysgrifau cofrestru, cymwysterau a dogfennau er mwyn cadw cofnod o hyfforddiant eu cyflogeion.

Dadansoddi cwynion cwsmeriaid

Dylid ymchwilio i gwynion gan gwsmeriaid a gwneud unrhyw newidiadau lle bo angen. Dylai gweithgynhyrchwyr gadw cofnod o'r cwynion hyn a nodi pa gamau a gymerwyd o ganlyniad.

Gweithdrefnau gweithgynhyrchu effeithiol

Mae gan y rhan fwyaf o gynhyrchwyr bwyd eisoes weithdrefnau gweithgynhyrchu effeithiol (good manufacturing practices neu GMP) ar waith i sicrhau eu bod yn gallu cynhyrchu bwyd yn ddiogel. Er mwyn cydymffurfio â'r GMP, mae angen i weithgynhyrchwyr fabwysiadu gweithdrefnau gweithgynhyrchu addas, systemau diogelwch bwyd effeithiol (yn seiliedig ar egwyddorion HACCP), a systemau i sicrhau ansawdd, yn ogystal ag ymrwymiad a disgyblaeth i sicrhau bod cynhyrchion yn bodloni gofynion diogelwch bwyd ac ansawdd ac yn cydymffurfio â'r gyfraith.

Rhagor o wybodaeth

Canllawiau ar Reoli Alergenau a Gwybodaeth i Ddefnyddwyr (Saesneg yn unig) (Lawrlwytho'r pdf hwn, 0.7mb)

Alergedd – Beth i'w ystyried wrth labelu bwyd: Canllaw i fusnesau bach sy'n paratoi neu'n gwerthu bwyd sydd wedi'i becynnu (Lawrlwytho'r pdf hwn, 1.36mb)

Rhestr wirio i'w defnyddio wrth gynnal arolygiadau o safleoedd arlwyo (Lawrlwytho'r pdf hwn, 0.05mb)

Rhestr wirio i'w defnyddio wrth gynnal arolygiadau o safleoedd gweithgynhyrchu (Lawrlwytho'r pdf hwn, 0.05mb)

Staff

Staff

Canllawiau i staff gan gynnwys staff dros dro a chontractwyr.

Cynhwysion

Cynhwysion

Delio â chynhwysion alergenaidd.

Pecynnu

Pecynnu

Gweithdrefnau pecynnu i’w dilyn.

Glanhau

Glanhau

Gweithdrefnau glanhau wrth ddefnyddio cynhwysion alergenaidd.

Storio

Storio

Storio cynhwysion alergenaidd yn y ffatri.

Monitro ac Adolygu

Monitro ac Adolygu

Y gweithdrefnau a ddylai fod ar waith.

Cynhyrchu

Cynhyrchu

Dulliau o osgoi croeshalogi cynhyrchion.